İHRACATTA MAL BEDELİNİ NASIL GARANTİ ALTINA ALIRIM ?

            Mal Mukabili Ödeme şeklinde, İhraç edilen, gönderilen malın bedelinin, malın ithalatçı tarafından teslim alınmasından sonra ödenmesi şeklinde yapılan bir ödeme türüdür. Yani ödeme, mal tesliminden sonra yapılmaktadır. İhracatçı için en riskli ödeme şeklidir. (Mal bedelinin ödenmesi ile ilgili bir garanti olmadığından dolayı ihracatçı çok zor durumda kalabiliyor, ihracat rakamı büyükse, ödeme dengelerinde büyük problemler oluşabiliyor.)

            İhracatçı açısından bu ödeme şekli, ticari ilişkinin başında kullanılması satıcının yeteri kadar tanınmamasından dolayı (güven ilişkisinin az yada olmadığı durumlarda) risklidir. Ancak ihracatçının ekonomik koşullardan dolayı, ithalatçı karşısında pazarlık gücünün olmaması veya ithalatçının tek alıcı olması veya yeni pazarlara girilmesi durumunda zorunlu olarak taviz verme halinde kalınması durumunda ihracatçı tarafından mal mukabili ödeme şekli kullanılabilir. Bu ödeme şekli, İthalatçı iseniz de size büyük avantajlar sağlayabiliyor. Genellikle malı paraya çeviren ithalatçı bu bedeli açık kredi şeklinde kullanmakta, finansal olarak rahatlama sağlamaktadır.

           Peşin Ödeme şeklinde, Mal bedelinin, ihracatçı tarafından malın gönderilmeden önce gelmesidir. Adından da anlaşılacağı üzere ihracatçı için büyük avantajlar sağlarken, ithalatçı için oldukça riskli bir yöntemdir.    Küreselleşme, yoğun rekabet ortamı ve kısıtlı pazar olanakları dolayısıyla çok sık kullanılan bir ödeme şekli değildir. Mal bedelinin tamamı peşin ödenebileceği gibi bir kısmıda ödenebilir. Bu durumda ihracatçı, ithalatçıdan göndereceği malın karşılığında avans almış olur. (Yani ithalatçıdan bir nevi ön finansman sağlanmış olunur.) Ancak ihracatçı firmanın çok güçlü olduğu piyasalarda yani satıcı tekelinin oluştuğu mallarda veya özel sipariş üzerine imal edilen malların satışında veya peşin ödeme sonucu sağlanan iskontolarının yüksekliği nedeniyle bu tür ödemeler cazip olabilmektedir.

         Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde, İhracatçının mallarını, ithalatçıya sevk ettikten sonra vesaiki, bedeli tahsil edilmek üzere bir talimat ekinde bankasına verdiği, bankanın da ihraç bedelini tahsil ettikten sonra vesaiki ithalatçıya teslim ettiği bir ödeme şeklidir. ihracatçı açısından mal mukabiline göre çok daha fazla, akreditife göre daha az güvence sağlar. Vesaik mukabili basit, ucuz ve işlemlerin süratle yapılmasından dolayı Uluslararası ticarette yaygın ve yoğun olarak kullanılan bir ödeme aracıdır. 

           Uygulamada karşılaşılan en büyük sorun , malların ithalatçı tarafından kabul edilmemesidir. Bunun için ihracatçının, ithalatçıyı iyi tanıması, siparişten vazgeçmeyeceğinden ve gönderilen malı alacağından emin olması gerekmektedir. Çünkü İthalatçının malı almaktan vazgeçmesi (yani vesaiki kabul etmemesi ve dolayısıyla mal bedelini ödememesi ) riski vardır. İthalatçının malı kabul etmeme nedenleri ise , gönderilen malın fiyatının, piyasa fiyatının çok üstünde kalması durumunda (yani ürünün piyasa fiatının düşmesi) veya satıcının sözleşme koşullarına aykırı davranması veya malı gününde göndermemesi veya döviz kurlarındaki aşırı yükselmeler olabilir. Ancak satıcının, ihracatı yapmadan önce ithalatçıdan mal bedelinin bir bölümünü avans olarak alması, malın geri çevrilmesini ve alınmaması riskini azaltacaktır.

           İthalatçı açısından değerlendirecek olursak, Ödeme yapmadan önce vesaiki, kimi zaman da malları inceleyebilmesi lehte bir durumdur. Ayrıca İthalatçı , ihracatçının sözleşme veya anlaşma koşullarına uygun olarak iyi niyeti ve malları siparişe uygun olarak hazırlayıp hazırlamadığı konusunda tam anlamıyla emin olamaz. Bu riski azaltmanın en iyi yolu gözetim raporu istemektir.

          Kabul kredili ödeme şeklinde ise, ihracat bedelinin ödenmesinin malın gönderilmesinden sonra belli bir vadede ödenmesini taahhüt eden ve bu ödemeye bir poliçenin araç olduğu ödeme şeklidir. Yani ihracatçının sattığı malın bedelini bir poliçeye bağladığı ve paranın vade bitiminde satıcıya ödendiği bir ödeme şeklidir.

           Poliçenin bir banka tarafından kabul edilmesi durumunda ihracatçı, kendini (mal bedelini) garanti altına almış olmaktadır. Kabul edilmiş poliçenin ihracatçıya bir finansman imkanı sağlama özelliği de vardır. İhracatçı bu poliçeyi bankasına cari faiz haddinden “ıskonto” ettirebilir.

           Akreditif, yapılan ihracatın mal bedellerinin ödenmesi konusunda belirli koşulların yerine getirilmesinden sonra ödemenin yapılacağına dair bankalarca verilmiş bir teminattır. Bu belirli koşullar, genellikle malların ithalatçı ve ihracatçı arasında yapılan anlaşma gereği malların sevk edildiğini gösteren belgelerin bankaya sunulmasıyla yerine getirilmiş olur. İhracatçı akreditif koşullarına uygun olarak, malları sevk ettiği ve sevk evraklarını bankaya verdiği takdirde ödemenin kendisine yapılacağını garanti altına almış olur. İthalatçıda ancak akreditif koşullarına uygun olarak sevkiyatın gerçekleştirilmesinden ve sevk evraklarının bankaya verilmesinden sonra ödemenin yapılacağını bildiğinden kendisini garanti altına almış olur.

            Uluslararası ticarette oldukça sık kullanılan bir ödeme şeklidir. Hem ihracatçı için, hemde ithalatçı için en güvenilir ve her ikisinide koruyan bir ödeme şeklidir. Çünkü bankanın ödeme güvencesine sahiptir. Her şeyden önce alıcı, akreditif koşullarını yerine getirmeyen satıcıya, ödeme yapılamayacağına ilişkin bir güvenceye sahiptir. Bu şekilde birbirini tanımayan veya az tanıyan iki firmanın arasına bankaların da girmesiyle ticari ilişki başlamış olur.

            Akreditif, ithalatçının verdiği talimat doğrultusunda, ithalatçının çalıştığı bankanın belirli bir meblağa kadar ve belirli bir vade için istenilen koşulların yerine getirilmesi ve ihracatçı tarafından ihraç edilen malların ihracına ilişkin belgelerin ibrazı karşılığında ihracatçıya ödeme yapılacağını taahhüt etmesidir.

           Bu sistem, diğer ödeme yöntemlerine göre daha pahalı olmasına rağmen, en güvenilir olanıdır. Hem satıcıya hem de alıcıya çeşitli faydaları vardır. Mal bedelinin banka taahhüdünde olması, transfer riskinin büyük ölçüde ortadan kalkması, satıcı ve alıcının kredi imkânı elde etmesi, gerekli koşulların yerine getirilmesinin (belgelerin incelenmesi) bankaca sağlanması bu faydalar arasındadır. 

                                            GENEL OLARAK KOBİLERİN İHRACATA BAŞLARKEN YAPTIKLARI HATALAR

         Dış Ticaret işlemlerinde genellikle hata işin başlangıç noktası dediğimiz kısım olan ilk ihracatta yapılır. Kobiler pazarlama stratejisi ve planı yapmadan önce bu konuda geniş bilgi ve tecrübeye sahip dış ticaret danışmanlık şirketlerininin hizmetlerinden kaçınmaları sonucunda eksik yada hatalı işlemler yapabilmektedir. Bunlar büyük hatalar olabileceği gibi bazen gözden kaçabilen çok basit yada küçük bir ayrıntı, geriye dönüşü imkansız sonuçlar doğurabilmektedir. Böyle durumlarda malın ithalatçı firma tarafından bedeli ödenmeksizin çekilebilmekte ve ihracatçı çok zor durumda kalabilmektedir.  

     Kobiler, Dünya üzerinde birkaç bölgeyi, hedef pazar seçerek buraya yoğunlaşmalıdırlar ama ihracatçı firmalar sabırlı davranmayarak, o anki iç pazar satışlardaki geçici yükselmeyi baz alarak hemen ihracatı ikinci plana iterek ihmal etmektedirler. Oysaki Türkiye'de bir firma için iç piyasa satışları krizlerden dolayı hiçbir zamen istikrarlı ve düzenli olmamıştır. Bu bağlamda firmalar eğer piyasada kalıcı ve düzenli satış grafikleri istiyorlarsa ihracattan hiçbir şekilde vazgeçmemelidirler. 

           İhracat yapılan ülkelerin çok iyi tanınması (halkın alışkanlıklarının, gelenek ve göreneklerinin v.b. bilinmesi ) ayrıca gönderilen ürünlerin alıcı ülke mevzuatına uygunluğu ithalatcı firmayla çok iyi ilişki kurularak iyi öğrenilmeli ayrıca, başka kaynaklardan da yararlanılarak araştırılmalıdır.